Vogels opzetten en dan doen lijken alsof ze leven, wie verzint er zoiets en waarom? Een vogel in een kooi is al eeuwen gemeengoed en we zien ze dan ook terug op schilderijen, prenten en tegeltableaus. Ze zijn niet weg te denken uit onze samenleving. Al eeuwen levensredder in de mijnen of in boerderijen in een kooitje boven de deur. Bij te weinig zuurstof of te veel koolstofdioxide legden zij het loodje, waardoor deze vogeltjes mensenlevens redden!
Al in de klassieke oudheid verschijnen de eerste berichten over geautomatiseerde vogels. Meestal werden deze met water of met gewichten aangedreven, waarbij zij soms een fluittoon produceren. Een sierlijke vogel in een gouden kooi symbool voor rijkdom? Niet alleen dat, maar ook zeker een bijzonder vreugde brengend huisdier. Nog steeds geliefd bij menig dierenvriend; wie wordt er nu niet vertederd bij de aanblik van het fragiele dier?
Maar vanwaar de drang om dit bijzondere wezen te mechaniseren. Door zijn uitstraling of omdat hij er zich gemakkelijk voor leent! Hij is aandoenlijk, beweegt zijn kop, vleugels en staartje, snatert met zijn bek en brengt een vrolijk gezang ten gehore, en dat in een “handzaam formaat”. Hij heeft zeker voordelen boven zijn huisvrienden het konijn, de hond, kat of hamster. Een wereldwijd vermaak voor jong en oud, arm en rijk.
In de 18e eeuw waren er enkele uurwerkmakers die zich meester hebben gemaakt in het mechaniseren van siervogels. Menig gele kanarie of kardinaalsvogel zitten in de fraaie kooien van Pierre en Henri Jaquet-Droz.
Later wordt deze traditie voortgezet door bekende 19eeeuwse makers zoals; Bontems, Phalibois, Lambert en Bakert Troll en tot ver in de 20e eeuw bouwde de Duitse firma Griesbaum, kooien, snuifdoosjes en fluitende figuren met vogelmechanismen.
Wie ooit het prachtige verhaal van Hans Christian Andersen “ De Chinese Nachtegaal “ heeft gehoord, vermoedt waarschijnlijk niet dat dit verhaal wel zeker een kern van waarheid bevat. Zo’n 80 jaar voor het verschijnen van dit sprookje (1843) leefde er een Keizer in China die zeer gefascineerd was door mechanische muziekinstrumenten. Deze Keizer “Qianlong”en zijn opvolgers waren in het bezit van duizenden mechanische instrumenten. Daaronder bevonden zich ook vergulde kooien met vrolijk gekleurde opgezette vogels. Op dit moment is hiervan een keizerlijk exemplaar in Utrecht. Na 150 jaar, stof, mot, vocht en vreselijke kou, hebben vooral de vogels zware tijden achter de rug. Als mottige levenloze wezens vertoeven ze troosteloos op hun stokkies, amper een blik waardig weggestopt in de depots van de Verboden stad in Beijing. Lees verder over deze blog en klik op de link Blog vogel.
Foto: Collectie Palace Museum, Beijing
