Ontdek thuis
Duik in de wondere wereld van muziekmachines en ontdek alles wat Museum Speelklok met je wil delen: van verhalen tot klanken.
Speelklok Soundlab
Zonder klank klinkt er geen muziek! Klanken ontstaan doordat een klankbron gaat trillen. Sla op een trommel of tokkel een gitaarsnaar en die trillingen reizen als geluidsgolven door de lucht naar jouw oren. Alles begint met een trilling!
Dat kun jij zelf uitproberen met gewone glazen. Tik tegen een glas water en het glas begint te trillen. Hoe meer water, hoe zwaarder het glas en dus hoe langzamer het trilt en hoe lager de toon.
Vul een paar glazen met verschillende hoeveelheden water en je hebt je eigen glazen piano. Kun jij er een melodietje op spelen?
Soms gaat muziek zo hard dat je de vloer voelt trillen onder je voeten. Maar kun je geluid ook echt zien?
Geluid zijn trillingen die door de lucht reizen. Alles wat geluid maakt, zoals je stembanden of een luidspreker, trilt en zorgt ervoor dat de lucht eromheen mee trilt. Die trillende lucht kan dan weer andere dingen laten bewegen.
Dus hoe harder de muziek, hoe harder de trillingen, en hoe wilder het zout danst. Het folie werkt als een soort trommelvlies, net zoals in jouw oor! Harde geluiden geven grote trillingen, zachte geluiden kleine. Zo kun je met je ogen zien wat je normaal alleen maar hoort.
Een speelkam, een gitaarsnaar, een orgelpijp: ze werken allemaal hetzelfde: hoe langer of groter, hoe lager de toon. En dat kun jij zelf uitproberen met gewoon een liniaal!
De frequentie, het aantal trillingen per seconde, bepaalt de toon. Dat zie je mooi terug in een muziekdoos. Een muziekdoos heeft als klankbron een speelkam: een rij metalen tandjes van verschillende lengtes. Korte tandjes trillen snel en klinken hoog, lange tandjes trillen langzaam en klinken laag.
Door de tandjes in de juiste volgorde te laten trillen ontstaat een melodie, precies zoals jouw liniaal van lengte verandert om verschillende tonen te maken!
Collectieblogs
Als je in de kast van dit instrument kijkt, zie je al snel dat hier iets bijzonders aan de hand is. De toetsen van deze Porcelain Piano zijn verbonden met porseleinen borden, die zo gestemd zijn, dat ze een muziekstuk spelen. Zo zie je maar dat zelfs borden een klankbron kunnen zijn! Kunstenaar Jelle Mastenbroek maakte van twee traditionele meubels (een servieskast en een piano) een unieke, nieuwe muziekmachine.
De kast van de Porcelain Piano is een oude porseleinkast die door de kunstenaar boven op een pianola is gezet. Het geluid wordt geproduceerd door solenoïdes die tegen gestemde porseleinen borden aan slaan. Een solenoïde is een elektromagnetisch apparaatje dat met een klein spoeltje elektromagnetische energie omzet in mechanische beweging. Het kunstwerk kan handmatig bespeeld worden met de pianotoetsen, maar ook automatisch muziek laten klinken dankzij een Arduino. In het museum speelt de Porcelain Piano automatisch het nummer ‘Birds of a Feather’ van Billie Eilish.
Sinds 2026 is de Porcelain Piano onderdeel van de museumcollectie. Het is voor het eerst dat een collectiestuk van een hedendaagse kunstenaar onderdeel wordt van de museumcollectie!
“Eén van de mooiste hier geëxposeerde voorwerpen is de vogelpendule, een uurwerk uit die romantische tijd waarin men zich nog de tijd gunde om naar de klok te kijken, te luisteren en te genieten.” Zo beschrijft een item van het Polygoonjournaal uit 1958 de ‘Kolibrieklok’. De klok is dan al een hoogtepunt van het net geopende Museum van Speeldoos tot Pierement, later hernoemd tot Museum Speelklok.
Sinds 1958 charmeert de klok vrijwel dagelijks bezoekers met zijn bewegingen en geluiden. Niet direct zicht- of hoorbaar is de werking van de klok, en evenmin de geschiedenis achter de klok. Voor wie is hij gemaakt? Wat voor iemand was de vervaardiger van de klok, Blaise Bontems, en wat voor stukken maakte hij nog meer? In deze blogpost duikt junior conservator Axel Schering in de geschiedenis achter de ‘Kolibrieklok’ en zijn vervaardiger om op deze vragen antwoord te krijgen.
Spelen & ontdekken
Museum Speelklok heeft jouw hulp nodig! In onze Roblox game ‘Music Machine Monster’ ga je op een zoektocht om de Speelklok Eilanden te redden na een muzikale ramp. Geïnspireerd door de muziekmachines uit het museum verzamel je onderdelen en neem je het op tegen een slechterik die ooit een briljante uitvinder was.
Deze interactieve klikplaat is een ontdekkingstocht langs verschillende muziekmachines. Speur en klik op de kaarten van het orgelplein, de woonkamer en de danszaal. Zo zie en leer je hoe de muziekmachines muziek kunnen maken! Je kunt ook de lijst met vragen gebruiken om meer te weten te komen.
In 1984 werd Museum Speelklok de trotse inwoner van de monumentale Buurkerk! We vierden dit 40-jarige jubileum met een nieuwe webapp met heel veel verhalen, historisch beeldmateriaal, een interactieve kaart én wijze levensadviezen van Suster Bertken.
Kijken & luisteren
In het Restauratieatelier van Museum Speelklok worden alle collectiestukken onderhouden door onze restauratoren. Door eenvoud van onderdelen en toegankelijkheid van mechanieken kunnen ze goed worden gerepareerd. Dankzij hen spelen de instrumenten precies zoals ze dat soms honderden jaren geleden ook al hebben gedaan!
In deze podcastserie duikt presentator Klaas van Kruistum samen met jou in de magische, mooie, magistrale en muzikale muziekmachines die in Museum Speelklok te vinden zijn. Samen met zijn gasten vertelt hij je allemaal leuke feitjes en weetjes.
Een documentaire over de totstandkoming van het Mini-Componium. Terwijl de rest van Nederland op slot zat, werkten de restauratoren van Museum Speelklok stug door aan een zelfcomponerend muziekinstrument.
Lezen
Achter elke speelklok en elk orgel in Museum Speelklok zit een proces waarin is nagedacht over materiaal, kosten en mechaniek. De tentoonstelling ‘Maak ’t Even’ gaf inzicht in de keuzes die de uitvinders van onze muziekmachines destijds maakten en waar ontwerpers van nu voor staan. Is de sleutel tot een duurzame toekomst in het verleden te vinden?
Tijdens het dansproject ‘Let’s Dance’ stonden verschillende dansstijlen en hun herkomst in de spotlight. Hanneke Koolen, docent aan dansacademie ArtEZ Arnhem, schreef twee publicaties over dans.
Welke sporen hebben kolonialisme en slavernij achtergelaten in de collectie van Museum Speelklok? Welke verhalen zijn er te vertellen over de muzikale tradities en de zwarte muzikanten? Deze en andere vragen probeerden we te beantwoorden met ‘Swing!’, een reeks van vier avondvullende programma’s.
In de tentoonstelling ‘Robots love Music’ ontdekten bezoekers dat de oudste en nieuwste muziekrobots naast hersens ook een hart hebben. Muziekrobots van over de hele wereld waren in het museum te bewonderen.