De ‘Kolibrieklok’ verhuist tijdelijk naar het Mauritshuis

‘Het Puttertje’ van Carel Fabritius uit 1654 en de Britse historicus Simon Schama brengen vogels vanuit de hele wereld samen in deze tentoonstelling. De ‘Kolibrieklok’ is te zien tussen kunst van onder meer Leonardo Da Vinci, Rembrandt, Pablo Picasso en hedendaagse kunstenaars als Tracey Emin en Iris van Herpen.

De klok bevat muziek, het geluid van vogels en een bewegend tafereel van vliegende vogels, een waterval en varend scheepje. Het is een favoriet tijdens de muzikale rondleidingen in Museum Speelklok. Bij hoge uitzondering is de ‘Kolibrieklok’ buiten het museum te bewonderen.

Parijse luxe voor internationale klanten

De ‘Kolibrieklok’ uit circa 1870 is technisch zeer vernuftig en weerspiegelt de Parijse tijdgeest van de tweede helft van de negentiende eeuw. De gegoede burgerij had in die tijd een hang naar luxe en het in huis halen van de natuur. Blaise Bontems (1814-1893), een automatenmaker in Frankrijk, maakte de ‘Kolibrieklok’. Van jongs af aan bekwaamde hij zich in de kunst van het opzetten van dieren en dan vooral vogels. Hij trok de bossen van Fontainebleau bij Parijs in om vogelgeluiden tot zich te nemen en na te kunnen maken. Hij bracht net zo lang verbeteringen aan de mechanieken aan tot hij tevreden was over de natuurgetrouwe klank.

Bontems nam deel aan internationale exposities. Daarmee vestigde hij zijn naam en reikte zijn klantenkring tot hoge kringen in Engeland, Canada, India en China.

Muzikaal tafereel van vliegende vogels en stromend water

Onder de glazen stolp die rust op een vergulde houten voet is een tafereel met een boom, vogels, een waterval en varend schip te zien. Als de klok aangezet wordt, klinkt er muziek van een speeldoos, is vogelgefluit hoorbaar en komt het landschap tot leven. Door een vrijwel onzichtbaar mechaniek met metalen draden betoveren de kolibries en springen ze van de ene naar de andere tak. Door te spelen met de lichtweerkaatsing van een draaiend kristalstaafje wordt stromend water nagebootst. Hetzelfde raderwerk dat dit beweegt, zorgt er ook voor dat het scheepje op en neer deint. Aan de oevers zijn nog twee vogeltjes te zien die voedsel oppikken en water drinken.  Een speelkam en kleine balgen produceren de muziek en vogelgeluiden van de ‘Kolibrieklok’.

De tentoonstelling BIRDS is te zien in het Mauritshuis in Den Haag van 12 februari tot en met 7 juni. De werking van de ‘Kolibrieklok’ is in een bijbehorende video te zien. Na de tentoonstelling keert de klok terug in Museum Speelklok in Utrecht. Kijk hier voor meer informatie over de collectie van Museum Speelklok.

‘Kolibrieklok’, ca. 1870
Pendule met cilinderspeelwerk en automaten
Blaise Bontems
Afmetingen: hoogte: 70 cm / breedte: 50 cm / diepte: 24 cm